Lượng chạy dao là một trong những thông số quan trọng của chế độ cắt, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, độ nhám bề mặt, độ chính xác và tuổi bền dao. Tuy nhiên, cách hiểu và đơn vị của thông số này thay đổi theo từng phương pháp gia công. Lượng chạy dao khi tiện thường được xác định theo mỗi vòng quay của phôi, còn lượng chạy dao khi phay chủ yếu được tính theo từng răng dao. Bài viết dưới đây sẽ giải thích lượng chạy dao là gì, công thức tính, cách hiểu trong tiện và phay, đồng thời phân tích ảnh hưởng của lượng chạy dao đến hiệu quả gia công thực tế.

Lượng chạy dao là gì?

Lượng chạy dao là quãng dịch chuyển tương đối giữa dụng cụ cắt và phôi theo phương chạy dao, được xác định theo một vòng quay hoặc một răng dao. Hiểu đúng lượng chạy dao là gì giúp người vận hành lựa chọn chế độ cắt phù hợp, kiểm soát chiều dày phoi, lực cắt, năng suất và chất lượng bề mặt sau gia công.

Cách biểu diễn lượng chạy dao phụ thuộc vào từng nguyên công. Lượng chạy dao khi tiện thường là quãng đường dao dịch chuyển sau một vòng quay của phôi, tính bằng mm/vòng. Lượng chạy dao khi phay thường được xác định theo quãng dịch chuyển tương ứng với một răng dao tham gia cắt, tính bằng mm/răng. Khi khoan, lượng chạy dao thường là quãng tiến dọc trục của mũi khoan trong một vòng quay, tính bằng mm/vòng.

Phân biệt lượng chạy dao và tốc độ chạy dao

Lượng chạy dao và tốc độ chạy dao là hai đại lượng có liên hệ nhưng không hoàn toàn giống nhau:

• Lượng chạy dao biểu thị mức tiến dao theo một vòng quay hoặc một răng cắt, thường dùng đơn vị mm/vòng hoặc mm/răng.
• Tốc độ chạy dao biểu thị quãng đường dịch chuyển trong một phút, thường dùng đơn vị mm/phút.

Cùng một lượng chạy dao nhưng khi số vòng quay trục chính thay đổi, tốc độ chạy dao theo phút cũng thay đổi. Vì vậy, khi đọc bảng chế độ cắt hoặc chương trình CNC, cần kiểm tra đơn vị thay vì chỉ nhìn vào giá trị số.

Ký hiệu và đơn vị của lượng chạy dao

Trong tài liệu kỹ thuật, lượng chạy dao thường được ký hiệu bằng f hoặc S. Các dạng thường gặp gồm:

• f hoặc S: lượng chạy dao mỗi vòng, đơn vị mm/vòng.
• fz hoặc Sz: lượng chạy dao mỗi răng, đơn vị mm/răng.
• vf hoặc Sph: tốc độ chạy dao theo phút, đơn vị mm/phút.
• n: số vòng quay trục chính, đơn vị vòng/phút.
• z: số răng hoặc số lưỡi cắt hữu hiệu của dao phay.

Trên máy CNC, giá trị F có thể được hiểu theo mm/phút hoặc mm/vòng tùy chế độ chạy dao và hệ điều khiển. Do đó, muốn xác định chính xác lượng chạy dao là gì trong một chương trình cụ thể, cần kiểm tra chế độ đang được sử dụng. Đây cũng là cơ sở để tính đúng lượng chạy dao khi tiện và lượng chạy dao khi phay ở các phần tiếp theo.

>> Máy khoan đứng LUZHONG Z5025 series là dòng máy khoan đứng được thiết kế tối ưu giữa chi phí và chất lượng

Công thức tính lượng chạy dao trong gia công cơ khí

Sau khi hiểu lượng chạy dao là gì, cần xác định đúng công thức theo từng phương pháp gia công. Lượng chạy dao khi tiện và khoan thường được tính theo mm/vòng, trong khi lượng chạy dao khi phay thường được xác định theo mm/răng rồi quy đổi sang tốc độ chạy dao mm/phút.

Công thức tính lượng chạy dao khi tiện

Tốc độ chạy dao khi tiện được tính theo công thức:

vf = f × n

Ngược lại:

f = vf / n

Trong đó:

• vf: tốc độ chạy dao, đơn vị mm/phút.
• f: lượng chạy dao khi tiện, đơn vị mm/vòng.
• n: số vòng quay của phôi, đơn vị vòng/phút.

Ví dụ, tiện với lượng chạy dao f = 0,2 mm/vòng và số vòng quay n = 1.000 vòng/phút:

vf = 0,2 × 1.000 = 200 mm/phút

Như vậy, lượng chạy dao khi tiện là 0,2 mm/vòng, còn tốc độ dịch chuyển của dao là 200 mm/phút.

Công thức tính lượng chạy dao khi phay

Tốc độ chạy dao khi phay được tính theo công thức:

vf = fz × z × n

Ngược lại:

fz = vf / (z × n)

Lượng chạy dao mỗi vòng của dao phay:

f = fz × z

Trong đó:

• vf: tốc độ chạy dao, đơn vị mm/phút.
• fz: lượng chạy dao khi phay trên một răng, đơn vị mm/răng.
• z: số răng hoặc số lưỡi cắt hữu hiệu của dao.
• n: số vòng quay trục chính, đơn vị vòng/phút.
• f: lượng chạy dao mỗi vòng, đơn vị mm/vòng.

Ví dụ, dao phay có 4 răng, lượng chạy dao khi phay fz = 0,05 mm/răng và n = 2.000 vòng/phút:

vf = 0,05 × 4 × 2.000 = 400 mm/phút

Khi đó, tốc độ chạy dao cần cài đặt là 400 mm/phút và lượng chạy dao mỗi vòng của dao bằng 0,2 mm/vòng.

>> Máy phay đứng vạn năng kiểu tháp pháo LUZHONG H series thường được dùng để gia công các chi tiết cơ khí nhỏ và vừa như bản mã, pát đỡ, tấm gá, đồ gá đơn giản, mặt bích nhỏ, gối đỡ, chi tiết nhôm, chi tiết thép,…

Công thức tính lượng chạy dao khi khoan

Đối với khoan, tốc độ tiến dọc trục được tính theo công thức:

vf = fr × n

Ngược lại:

fr = vf / n

Trong đó fr là lượng chạy dao mỗi vòng của mũi khoan, tính bằng mm/vòng. Ví dụ, nếu fr = 0,1 mm/vòng và n = 1.200 vòng/phút thì:

vf = 0,1 × 1.200 = 120 mm/phút

Các công thức trên chỉ dùng để quy đổi giữa lượng chạy dao và tốc độ chạy dao. Giá trị phù hợp vẫn phải được lựa chọn theo vật liệu phôi, loại dao, đường kính dao, nguyên công thô hoặc tinh và độ cứng vững của hệ thống gia công. Khi nhập giá trị F trên máy CNC, cần kiểm tra chế độ chạy dao đang tính theo mm/phút hay mm/vòng.

Lượng chạy dao khi tiện được hiểu như thế nào?

Trong gia công tiện, lượng chạy dao khi tiện là quãng đường mũi dao dịch chuyển tương đối so với phôi sau mỗi vòng quay của chi tiết, thường tính bằng mm/vòng. Khi tiện trụ, dao di chuyển dọc theo trục phôi; khi tiện mặt đầu, dao di chuyển theo phương hướng kính. Cách hiểu lượng chạy dao là gì trong nguyên công tiện vì vậy cần gắn với hướng chuyển động của dao và số vòng quay của phôi.

Lượng chạy dao khi tiện thô

Khi tiện thô, lượng chạy dao thường được chọn lớn hơn để tăng lượng kim loại bóc tách và rút ngắn thời gian gia công. Tuy nhiên, giá trị quá lớn có thể làm tăng lực cắt, công suất tiêu thụ, nhiệt vùng cắt, rung động và nguy cơ biến dạng chi tiết. Lượng chạy dao khi tiện thô cần phù hợp với vật liệu phôi, chiều sâu cắt, hình dạng mảnh dao, khả năng bẻ phoi, độ cứng vững của máy và phương pháp gá phôi.

>> Máy tiện vạn năng hạng nặng LUZHONG CW61L series  có kết cấu bền chắc, chiều rộng dẫn hướng 755 mm và khả năng tải chi tiết đến 6 tấn, đảm bảo độ ổn định cao khi vận hành.

Lượng chạy dao khi tiện tinh

Khi tiện tinh, lượng chạy dao khi tiện thường được giảm để hạn chế vết tiến dao và cải thiện độ nhám bề mặt. Chất lượng bề mặt còn phụ thuộc vào bán kính mũi dao, tình trạng lưỡi cắt, độ cứng vững của hệ thống và rung động khi gia công. Không nên giảm lượng chạy dao xuống quá thấp vì lưỡi dao có thể ma sát hoặc ép trượt trên bề mặt thay vì tạo phoi ổn định, từ đó làm tăng nhiệt và mòn dao.

Trong thực tế, nên lựa chọn lượng chạy dao khi tiện theo khuyến nghị dành cho từng loại mảnh dao và vật liệu phôi, sau đó điều chỉnh dựa trên tải trục chính, hình dạng phoi, độ rung và chất lượng bề mặt. Nếu tải cắt hoặc rung động tăng, cần kiểm tra độ cứng vững của hệ thống trước khi giảm lượng chạy dao. Nếu phoi dài và khó thoát, cần kiểm tra lại phạm vi làm việc của rãnh bẻ phoi, chiều sâu cắt và lượng chạy dao đang sử dụng.

>> Máy tiện vạn năng LUZHONG CM6241 series có cấu trúc máy chắc chắn, hành trình dao linh hoạt cùng khả năng cắt ren đa dạng

Lượng chạy dao khi phay được hiểu như thế nào?

Trong gia công phay, dao có nhiều răng cắt và mỗi răng chỉ tham gia cắt theo từng khoảng thời gian. Vì vậy, lượng chạy dao khi phay thường được xác định theo quãng dịch chuyển tương ứng với một răng dao, đơn vị mm/răng. Thông số này giúp đánh giá tải cắt tác động lên từng răng và lựa chọn tốc độ dịch chuyển phù hợp.

Lượng chạy dao trên mỗi răng khi phay

Nếu lượng chạy dao khi tiện thường được tính theo một vòng quay của phôi thì lượng chạy dao khi phay cần xét thêm số răng của dao. Khi tìm hiểu lượng chạy dao là gì trong nguyên công phay, không nên chỉ nhìn vào tốc độ chạy dao tính bằng mm/phút. Hai dao có cùng tốc độ chạy dao nhưng khác số răng hoặc số vòng quay sẽ tạo ra lượng chạy dao trên mỗi răng khác nhau.

Lượng chạy dao khi phay thô

Khi phay thô, lượng chạy dao thường được chọn lớn hơn để tăng lượng vật liệu bóc tách và rút ngắn thời gian gia công. Giá trị sử dụng phải phù hợp với vật liệu phôi, đường kính dao, số răng, chiều sâu cắt, chiều rộng cắt, công suất máy và độ cứng vững của hệ thống. Lượng chạy dao khi phay quá lớn có thể làm tăng lực cắt, rung động, mẻ dao và sai lệch kích thước.

>> Máy phay ngang vạn năng LUZHONG X61 series được thiết kế với độ bền cao, khả năng gia công linh hoạt và phù hợp cho nhiều quy mô xưởng cơ khí.

Lượng chạy dao khi phay tinh

Khi phay tinh, lượng chạy dao khi phay thường được giảm để hạn chế vết dao và cải thiện độ nhám bề mặt. Tuy nhiên, lượng chạy dao quá thấp có thể khiến lưỡi cắt ma sát với bề mặt thay vì tạo phoi ổn định, làm tăng nhiệt và mòn dao. Chất lượng bề mặt còn phụ thuộc vào độ đảo của dao, tình trạng lưỡi cắt, độ nhô dao và độ cứng vững của hệ thống gá.

Lượng chạy dao theo từng dạng cắt

• Phay rãnh: Toàn bộ đường kính dao tham gia vào chiều rộng cắt nên tải cắt lớn và phoi khó thoát hơn. Lượng chạy dao khi phay rãnh thường phải chọn thấp hơn phay cạnh trong cùng điều kiện.
• Phay cạnh và phay biên dạng: Khi chiều rộng cắt nhỏ, chiều dày phoi thực tế có thể giảm. Lượng chạy dao cần được hiệu chỉnh theo mức ăn dao hướng kính để duy trì quá trình tạo phoi ổn định.
• Phay mặt: Lượng chạy dao khi phay cần được lựa chọn theo đường kính dao, số mảnh cắt, góc vào dao, chiều rộng cắt và công suất máy.

Trong thực tế, nên bắt đầu từ thông số khuyến nghị dành cho đúng loại dao và vật liệu phôi, sau đó điều chỉnh theo tải trục chính, khả năng thoát phoi, độ rung và chất lượng bề mặt. Không nên sử dụng cùng một mức lượng chạy dao cho mọi nguyên công vì điều kiện tham gia cắt của dao thay đổi theo từng kiểu phay

>> Máy phay ngang vạn năng LUZHONG X60 series giúp mở rộng phạm vi gia công dọc, ngang và đứng

Lượng chạy dao ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng gia công như thế nào?

Lượng chạy dao tác động trực tiếp đến thời gian gia công, lượng vật liệu bóc tách, lực cắt, độ nhám và tuổi bền dao. Hiểu rõ lượng chạy dao là gì giúp người vận hành cân bằng giữa yêu cầu năng suất và chất lượng thay vì chỉ tăng hoặc giảm thông số theo kinh nghiệm.

Ảnh hưởng của lượng chạy dao đến năng suất

Khi các thông số khác không đổi, tăng lượng chạy dao giúp dao hoàn thành đường cắt nhanh hơn, tăng lượng vật liệu bóc tách trong một đơn vị thời gian và rút ngắn chu kỳ gia công. Đây là lý do lượng chạy dao khi tiện thô và lượng chạy dao khi phay thô thường được chọn cao hơn so với nguyên công tinh.

Tuy nhiên, năng suất thực tế không chỉ phụ thuộc vào thời gian chạy dao. Nếu lượng chạy dao quá lớn làm mẻ dao, rung động, sai kích thước hoặc phải dừng máy thay dao thường xuyên, tổng thời gian sản xuất có thể tăng. Vì vậy, lượng chạy dao đạt hiệu quả phải nằm trong khả năng làm việc ổn định của dao, máy và hệ thống gá.

Ảnh hưởng đến độ nhám và độ chính xác gia công

Tăng lượng chạy dao thường làm khoảng cách giữa các vết cắt lớn hơn, từ đó có thể làm tăng độ nhám bề mặt. Với lượng chạy dao khi tiện, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào bán kính mũi dao, hình dạng lưỡi cắt và độ rung. Với lượng chạy dao khi phay, chất lượng bề mặt còn chịu tác động của số răng, độ đảo dao, chiều rộng cắt và mức độ tham gia cắt của từng răng.

Lượng chạy dao quá lớn cũng làm tăng lực cắt và biến dạng đàn hồi của dao, phôi hoặc đồ gá. Hiện tượng này có thể gây sai lệch kích thước và hình dạng, đặc biệt khi tiện trục dài, phay bằng dao nhô dài hoặc gia công trên hệ thống có độ cứng vững thấp. Ngược lại, giảm lượng chạy dao quá mức chưa chắc cải thiện được bề mặt vì lưỡi cắt có thể ma sát hoặc ép trượt thay vì tạo phoi ổn định.

>> Máy khoan phay LUZHONG ZAY70FG series là lựa chọn lý tưởng cho các xưởng cơ khí cần một thiết bị đa năng, vừa đảm nhiệm tốt công việc khoan chính xác, vừa hỗ trợ phay bề mặt hiệu quả.

Ảnh hưởng đến lực cắt, nhiệt và tuổi bền dao

Khi tăng lượng chạy dao, tiết diện phoi tăng, làm lực cắt, công suất cần thiết và nhiệt tại vùng gia công tăng. Nếu vượt quá khả năng chịu tải của lưỡi cắt, dao có thể mòn nhanh, mẻ cạnh hoặc gãy. Ảnh hưởng này cần được chú ý khi lựa chọn lượng chạy dao khi phay rãnh, phay bằng dao nhỏ hoặc lượng chạy dao khi tiện trên chi tiết gá kém cứng vững.

Lượng chạy dao quá thấp cũng có thể làm tăng thời gian tiếp xúc, ma sát và mòn mặt sau của dao. Do đó, tuổi bền dao không phải lúc nào cũng tăng khi giảm lượng chạy dao. Giá trị phù hợp phải giúp lưỡi cắt tạo phoi ổn định mà không gây quá tải.

Cân bằng giữa năng suất và chất lượng gia công

Khi gia công thô, có thể ưu tiên lượng chạy dao lớn trong giới hạn công suất máy, độ cứng vững và khả năng thoát phoi. Khi gia công tinh, lượng chạy dao khi tiện và lượng chạy dao khi phay cần được giảm hợp lý để đáp ứng độ nhám, dung sai kích thước và chất lượng bề mặt.

Giá trị ban đầu nên được chọn theo khuyến nghị dành cho đúng vật liệu phôi, loại dao và nguyên công. Sau đó, lượng chạy dao cần được điều chỉnh dựa trên tải trục chính, hình dạng phoi, độ rung, độ mòn dao và kết quả đo bề mặt thực tế.

Tối ưu lượng chạy dao để nâng cao hiệu quả gia công

Hiểu đúng lượng chạy dao là gì giúp người vận hành kiểm soát tốt năng suất, độ nhám, độ chính xác, lực cắt và tuổi bền dao. Lượng chạy dao khi tiện thường được xác định theo mỗi vòng quay của phôi, trong khi lượng chạy dao khi phay chủ yếu được tính theo từng răng dao. Giá trị phù hợp cần dựa trên vật liệu, loại dao, nguyên công, độ cứng vững của hệ thống và yêu cầu chất lượng bề mặt.

Nếu bạn đang cần lựa chọn máy tiện, máy phay hoặc giải pháp gia công phù hợp với nhu cầu sản xuất, hãy liên hệ Công ty Cổ phần Thương mại và Sản xuất Công nghiệp Thăng Long để được tư vấn và hỗ trợ chi tiết.

 Liên hệ ngay:

 Hotline/Zalo: 0989.111.062
 Website: https://thuocquang.com.vn/